و منشأ سعادت و شقاوت انسانى است و يكى از اجزاء علل حوادثى است كه براى انسان رخ مىدهد ، مانند افعال و ملكاتى كه از آن حاصل مىشود ، ناديده بگيرد و همه چيز را مستند به علل غيراختيارى كند . به اين ترتيب : آن افعال و صفات و ملكاتى كه اتكاء به قضاء و قدر در آنها موجب صرف نظركردن از اختيار و اراده است قرآن « 1 » در چنين مواردى استناد به قضاء و قدر را غلط مىشمرد و جدا با آن مبارزه كرده است . و در مواردى كه استناد نكردن به قضاء و قدر دليل بر استقلال اختيار انسان در تأثير است و او را بىنياز از غير خود معرفى مىكند ، در چنين مواردى قرآن « 2 » مردم را متوجه به قضاء و قدر ساخته است . و به اين ترتيب به راه راست هدايت مىكند تا صفات رذيله‌اى كه از اين تصورات باطل سرچشمه مىگيرد از ميان برود . پس هم قضاء خدا دخيل است و هم اختيار انسان . « 3 » س 140 - تحصيل ملكات فاضله و تهذيب اخلاق ، به طريقه و روش قرآن كريم چگونه است ؟ ( بحث اخلاقى ) ج - طريقهء ديگرى نيز براى اصلاح اخلاق ، در قرآن مجيد ديده مىشود ، كه در هيچ‌يك از كتب آسمانى كه تاكنون به ما رسيده يافت نمىشود و نيز از هيچ يك از تعاليم انبياء گذشته سلام اللّه عليهم اجمعين نقل نشده و نيز در هيچ يك از مكاتب فلاسفه و حكماى الهى ديده نشده و آن عبارت از اين است كه

--> ( 1 ) . ر ك : سوره اعراف ، آيه 28 . ( 2 ) . ر ك : سورهء نور ، آيهء 33 ؛ سورهء بقره ، آيهء 3 ؛ سورهء كهف ، آيات 6 - 7 . ( 3 ) . الميزان ( 40 جلدى ) ؛ ج 2 ص 222 - 224 + الميزان ( 20 جلدى ) ؛ ج 1 ص 536 - 538 ( با تلخيص و تصرف )